H5N1 Vaccine: ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી બર્ડ ફ્લૂ રસી 20 નવેમ્બરે લોન્ચ થશે
H5N1 Vaccine: ICAR-NIHSAD દ્વારા H5N1 સામે મરઘાં માટે વિકસાવાયેલી સ્વદેશી રસી રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરાશે; મરઘાં ઉદ્યોગ અને ખેડૂતોને રોગથી થતા નુકસાન સામે સુરક્ષા મળશે
ભોપાલ, 18 નવેમ્બર: H5N1 Vaccine: ભારત મરઘાંમાં ફેલાતા અત્યંત ઘાતક બર્ડ ફ્લૂ સામે રક્ષણ મેળવવા માટે સ્વદેશી રસી વિકસાવવામાં મહત્વપૂર્ણ સફળતા મેળવી છે. કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ 20 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ભોપાલ સ્થિત ICAR-નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હાઇ સિક્યુરિટી એનિમલ ડિસીઝ (ICAR-NIHSAD) ખાતે ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી નિષ્ક્રિય H5N1 (ક્લેડ 2.3.2.1a) રસી રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરશે.
આ રસી ICAR-NIHSAD ( H5N1 Vaccine) દ્વારા ભારતમાં જ વિકસાવવામાં આવી છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ મરઘાંમાં H5N1 વાયરસના ગંભીર પ્રકોપ સામે રક્ષણ પૂરું પાડવાનો અને બર્ડ ફ્લૂના કારણે થતા મોટા પાયાના આર્થિક નુકસાનને ઘટાડવાનો છે. આ વિકાસ પશુપાલન અને મરઘાં ક્ષેત્રમાં રોગ નિયંત્રણ માટે સ્વદેશી વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતાને મજબૂત બનાવતો મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.
બર્ડ ફ્લૂ મરઘાં ઉદ્યોગ માટે ગંભીર પડકાર
હાઇલી પેથોજેનિક એવિયન ઇન્ફ્લુએન્ઝા (HPAI), જેને સામાન્ય રીતે બર્ડ ફ્લૂ કહેવામાં આવે છે, મરઘાંમાં અત્યંત ગંભીર રોગ પેદા કરી શકે છે. ચેપ લાગેલા પક્ષીઓમાં મૃત્યુદર ખૂબ ઊંચો હોઈ શકે છે, જેના કારણે મરઘાં ઉછેર કરતા ખેડૂતોને મોટું નુકસાન સહન કરવું પડે છે. રોગના પ્રકોપ દરમિયાન ચેપગ્રસ્ત પક્ષીઓનો નાશ કરવો પડે છે અને ઘણીવાર વેપાર તથા પરિવહન પર પ્રતિબંધો પણ લાગુ થાય છે.
આ પણ વાંચો : – Agriculture Subsidy: પંજાબના ખેડૂતોને રૂ. 254 કરોડની સહાય
Face Care: રાત્રે સૂતા પહેલાં આ 5 વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરો, ત્વચાની રાખો ખાસ કાળજી
આ પરિસ્થિતિ માત્ર ખેડૂતોની આવકને અસર કરતી નથી, પરંતુ મરઘાં ઉત્પાદનોના પુરવઠા, બજાર કિંમતો, રોજગાર અને સમગ્ર કૃષિ આધારિત અર્થતંત્ર પર પણ અસર કરી શકે છે. ભારતમાં 2006માં બર્ડ ફ્લૂની પ્રથમ ઓળખ થયા બાદ H5N1 અને H5N8 પ્રકારોના 500થી વધુ સંયુક્ત પ્રકોપ નોંધાયા હોવાનું જણાવાયું છે.
બર્ડ ફ્લૂથી અર્થતંત્રને મોટું નુકસાન થવાની આશંકા
બર્ડ ફ્લૂનો વ્યાપક પ્રકોપ દેશના અર્થતંત્ર માટે પણ ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે. ઉપલબ્ધ અંદાજ મુજબ, મોટા પ્રકોપથી ભારતની GDP વૃદ્ધિમાં 1.5 ટકા સુધી અસર થઈ શકે છે, જ્યારે નિયંત્રણ વિના રોગ ફેલાય તો દેશની 20 ટકાથી વધુ મરઘાં વસ્તી જોખમમાં આવી શકે છે.
H5N1 Vaccine: 2006માં બર્ડ ફ્લૂના પ્રકોપ દરમિયાન અંદાજે રૂ. 2,200થી 3,000 કરોડનું પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ નુકસાન થયું હતું. મણિપુરમાં થયેલા પ્રકોપથી રાજ્યના GDPના આશરે 0.5 ટકા જેટલું નુકસાન થયાનું પણ જણાવાયું છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે બર્ડ ફ્લૂ માત્ર પશુ રોગ નથી, પરંતુ કૃષિ અર્થતંત્ર અને ખેડૂતોની આજીવિકા સાથે જોડાયેલો મોટો પડકાર છે.
માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ચિંતાનો વિષય
H5N1 વાયરસ માત્ર પક્ષીઓ પૂરતો મર્યાદિત રહેતો નથી. તાજેતરના અભ્યાસોમાં વિવિધ સસ્તન પ્રાણીઓમાં પણ આ વાયરસના ચેપ જોવા મળ્યા છે. કેટલાક માનવ કેસ નોંધાયા હોવાને કારણે જાહેર આરોગ્ય ક્ષેત્રે પણ સતર્કતા જરૂરી બની છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના જણાવ્યા મુજબ, 2003થી ભારત સહિત 25 દેશોમાં H5N1 એવિયન ઇન્ફ્લુએન્ઝાના 1,003 માનવ કેસ નોંધાયા હતા, જેમાં 479 મૃત્યુનો સમાવેશ થાય છે. આ સ્થિતિ મરઘાંમાં રોગ નિયંત્રણ, પશુ આરોગ્ય દેખરેખ અને ચેપના સંભવિત ફેલાવાને અટકાવવાના પ્રયાસોને વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.
ક્લેડ 2.3.2.1a વાયરસ સામે સ્વદેશી રસીનું મહત્વ
વાયરસના અભ્યાસ મુજબ, H5N1નો ક્લેડ 2.3.2.1a સ્ટ્રેન ભારતમાં મરઘાંમાં થતા બર્ડ ફ્લૂના અનેક પ્રકોપ માટે જવાબદાર રહ્યો છે. આ સ્ટ્રેન સામે અસરકારક રક્ષણ ઉપલબ્ધ કરાવવું મરઘાં ઉદ્યોગ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
હાલ સુધી આ ચોક્કસ ક્લેડ સામે વ્યાપક રીતે ઉપલબ્ધ વ્યાપારી રસીનો અભાવ હતો. આવી સ્થિતિમાં ભારત દ્વારા સ્વદેશી રસી વિકસાવવી રોગ નિયંત્રણની ક્ષમતા વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ICAR-NIHSAD દ્વારા વિકસિત રસી આ જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી છે.
રસી ઉપલબ્ધ થવાથી ભવિષ્યમાં બર્ડ ફ્લૂના પ્રકોપ સામે નિયંત્રણના પ્રયાસોને સહાય મળી શકે છે. જોકે, રોગની અસરકારક રોકથામ માટે રસીકરણ સાથે બાયોસિક્યુરિટી, મરઘાં ફાર્મની નિયમિત દેખરેખ, સમયસર રોગની ઓળખ અને સરકારી માર્ગદર્શિકાનું પાલન પણ જરૂરી રહેશે.
મરઘાં ક્ષેત્ર માટે નવી આશા
ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી H5N1 રસી મરઘાં પાલન ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ છે. જો તેનો ઉપયોગ અને અમલીકરણ અસરકારક રીતે થાય, તો તે મરઘાંના મૃત્યુદર, ખેડૂતોના આર્થિક નુકસાન અને રોગના પ્રકોપથી ઊભી થતી અસ્થિરતા ઘટાડવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
20 નવેમ્બરના રોજ આ રસી રાષ્ટ્રને સમર્પિત થવાની સાથે ભારતના પશુ રોગ નિયંત્રણ અને સ્વદેશી સંશોધન ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું આગળ વધશે.
