COSMOS Mysuru Planetarium: મૈસુરુમાં PM મોદીએ કર્યું ઉદ્ઘાટન
COSMOS Mysuru Planetarium: COSMOS પ્લેનેટોરિયમથી વિદ્યાર્થીઓને બ્રહ્માંડ અને અંતરિક્ષ વિજ્ઞાનને નજીકથી સમજવાની તક મળશે; PMએ કહ્યું—ભારતની પ્રાચીન ખગોળશાસ્ત્રની પરંપરા અને આધુનિક અંતરિક્ષ સંશોધન દેશની વૈજ્ઞાનિક શક્તિ દર્શાવે છે.
મૈસુરુ, 13 નવેમ્બર: COSMOS Mysuru Planetarium: પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ શુક્રવારે કર્ણાટકના મૈસુરુમાં ભારતના પ્રથમ LED ડોમ પ્લેનેટોરિયમ ‘COSMOS-મૈસુરુ પ્લેનેટોરિયમ’નું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ આધુનિક પ્લેનેટોરિયમ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ, યુવાનો અને સામાન્ય નાગરિકોને બ્રહ્માંડ, ગ્રહો, તારાઓ અને અંતરિક્ષના રહસ્યોને નવી ટેકનોલોજી દ્વારા સમજવાની તક મળશે. ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે મૈસુરુનું નવું COSMOS પ્લેનેટોરિયમ બ્રહ્માંડની અજાયબીઓને યુવા મનની નજીક લાવશે અને નવી પેઢીમાં વિજ્ઞાન પ્રત્યે જિજ્ઞાસા જગાડશે.
સભાને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ કન્નડ ભાષામાં લોકોને અભિવાદન કર્યું અને મૈસુરુમાં ફરી આવવાની ખુશી વ્યક્ત કરી. તેમણે કહ્યું કે થોડા મહિના પહેલાં વિવેક સ્મારકનું ઉદ્ઘાટન કર્યા બાદ હવે(COSMOS Mysuru Planetarium) COSMOS પ્લેનેટોરિયમ રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરવાની તક મળી છે. વિવેક સ્મારક આત્મચિંતન અને આધ્યાત્મિક સાધનાની પ્રેરણા આપે છે, જ્યારે પ્લેનેટોરિયમ માનવીની નજરને આકાશ તરફ લઈ જઈ બ્રહ્માંડના રહસ્યો સમજવાની તક આપે છે.
PM મોદીએ બંને સ્થળોના મહત્વને સમજાવતા કહ્યું કે ભારતમાં આધ્યાત્મિકતા અને વિજ્ઞાનની પરંપરાઓ હંમેશા સાથે આગળ વધી છે. તેમના મતે, આ પ્લેનેટોરિયમ માત્ર મનોરંજનનું સ્થળ નહીં, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓમાં વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી અને સંશોધનની ભાવના વિકસાવવાનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બનશે.
પ્રાચીન ભારતીય ખગોળશાસ્ત્રીઓના યોગદાનને યાદ કર્યા
પ્રધાનમંત્રીએ ભારતની પ્રાચીન વૈજ્ઞાનિક પરંપરાનો ઉલ્લેખ કરતાં આર્યભટ્ટ, વરાહમિહિર, ભાસ્કરાચાર્ય અને નીલકંઠ સોમયાજી જેવા મહાન ખગોળશાસ્ત્રીઓના યોગદાનને યાદ કર્યું. તેમણે કહ્યું કે પ્રાચીન ભારતમાં વિદ્વાનો આકાશ, ગ્રહો અને તારાઓની ગતિનો ઊંડો અભ્યાસ કરતા હતા. તેઓ પંચાંગ તૈયાર કરતા અને સૂર્ય તથા ચંદ્રગ્રહણની ગણતરી પણ કરતા હતા.
PM મોદીએ નોંધ્યું કે તે સમયમાં આજના જેવા આધુનિક સાધનો, ટેલિસ્કોપ અને ટેકનોલોજી ઉપલબ્ધ નહોતા. તેમ છતાં ભારતીય વિદ્વાનોએ જટિલ ગણતરીઓ કરી અને ખગોળશાસ્ત્રમાં મહત્વપૂર્ણ શોધો કરી હતી. આ વારસો આજની પેઢી માટે પ્રેરણારૂપ છે.
મૈસુરુની શિક્ષણ અને સંશોધનની પરંપરાને નવી દિશા
પ્રધાનમંત્રીએ મૈસુરુની શૈક્ષણિક અને સંશોધન પરંપરાની પણ પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે મહારાજા નલવાડી કૃષ્ણરાજા વાડિયારના સમયમાં મૈસુર યુનિવર્સિટીની સ્થાપના અને બેંગલુરુમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સની સ્થાપનામાં વાડિયાર રાજવી પરિવારની ભૂમિકા યાદ કરી હતી.
આ પણ વાંચો:- Ola: ઓલા પર ₹10 લાખનો દંડ, પ્રી-રાઇડ ‘ટિપ’ માંગવાની પ્રથા બંધ કરવાનો આદેશ
તેમણે કહ્યું કે મૈસુરુએ હંમેશા શિક્ષણ, જ્ઞાન અને સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. હવે (COSMOS Mysuru Planetarium) COSMOS પ્લેનેટોરિયમના ઉદ્ઘાટનથી આ પરંપરામાં નવો અધ્યાય ઉમેરાયો છે. પ્રધાનમંત્રીએ પ્લેનેટોરિયમના LED ડોમમાં પ્રસ્તુતિ જોવાનો પોતાનો અનુભવ પણ શેર કર્યો અને તેને અદ્ભુત ગણાવ્યો હતો.
તેમણે ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એસ્ટ્રોફિઝિક્સ, મૈસુર યુનિવર્સિટી, સરકારના વિવિધ વિભાગો અને આ પ્રોજેક્ટના નિર્માણમાં જોડાયેલા તમામ લોકોની પ્રશંસા કરી હતી.
‘જય વિજ્ઞાન’થી ‘જય અનુસંધાન’ સુધીની સફર
ભારતની વિકાસયાત્રામાં વિજ્ઞાન અને સંશોધનનું મહત્વ સમજાવતા પ્રધાનમંત્રીએ દેશના જાણીતા સૂત્ર ‘જય જવાન, જય કિસાન’નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે પૂર્વ વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીએ તેમાં ‘જય વિજ્ઞાન’ ઉમેર્યું હતું અને 21મી સદીના ભારતને નવી દિશા આપવા માટે તેમણે ‘જય અનુસંધાન’નો સંદેશ આપ્યો છે.
તેમણે ખગોળશાસ્ત્ર અને ખગોળ ભૌતિકશાસ્ત્રના આંતરરાષ્ટ્રીય ઓલિમ્પિયાડમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સફળતાનો ઉલ્લેખ કર્યો. ગયા વર્ષે મુંબઈમાં ઇન્ટરનેશનલ ઓલિમ્પિયાડ ઓન એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ એસ્ટ્રોફિઝિક્સનું આયોજન થયું હતું. આ વર્ષે વિયેતનામમાં યોજાયેલી સ્પર્ધામાં ભારતના પાંચ વિદ્યાર્થીઓએ ભાગ લીધો હતો. તેમાંથી ચાર વિદ્યાર્થીઓએ સુવર્ણ ચંદ્રક અને એકે રજત ચંદ્રક જીત્યો હતો.
પ્રધાનમંત્રીએ ગણિત, ભૌતિકશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર અને જીવવિજ્ઞાન જેવા વિષયોના આંતરરાષ્ટ્રીય ઓલિમ્પિયાડમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સિદ્ધિઓને પણ બિરદાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે યુવાનોને યોગ્ય શિક્ષણ, ટેકનોલોજી, સાધનો અને સંસ્થાકીય સહાય મળે છે ત્યારે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અસાધારણ પરિણામો આપી શકે છે. COSMOS પ્લેનેટોરિયમ પણ યુવાનોના (COSMOS Mysuru Planetarium) સપનાઓને આકાર આપવામાં મદદરૂપ થશે.
ચંદ્રયાન-3થી આદિત્ય-L1 સુધી ભારતની અંતરિક્ષ સિદ્ધિઓ
પ્રધાનમંત્રીએ છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતના અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે થયેલી પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે ચંદ્રયાન-3ના સફળ મિશનને યાદ કરતાં કહ્યું કે ભારત ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ નજીક સફળતાપૂર્વક ઉતરાણ કરનાર પ્રથમ દેશ બન્યું છે. ભારતે પોતાની પ્રથમ અંતરિક્ષ આધારિત સૌર વેધશાળા આદિત્ય-L1 પણ લોન્ચ કરી છે.
તેમણે જણાવ્યું કે ગયા વર્ષે ભારતે અંતરિક્ષમાં ડોકિંગ અને અનડોકિંગ કરવાની ક્ષમતા દર્શાવીને આ સિદ્ધિ મેળવનાર વિશ્વનો ચોથો દેશ બનવાનો ગૌરવ મેળવ્યું હતું. આ ઉપરાંત એક ભારતીય અંતરિક્ષયાત્રીએ આંતરરાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ મથકની મુલાકાત લઈને વિવિધ વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો કર્યા હતા.
આ મિશન દરમિયાન મળેલો અનુભવ ભારતના પોતાના માનવ અંતરિક્ષ કાર્યક્રમ ‘ગગનયાન’ માટે પણ ઉપયોગી સાબિત થઈ રહ્યો છે. PM મોદીના જણાવ્યા મુજબ, અંતરિક્ષ સંશોધનમાં ભારતની વધતી ક્ષમતા ભવિષ્યના વૈજ્ઞાનિક મિશનો માટે મજબૂત પાયો તૈયાર કરી રહી છે.
ખાનગી ક્ષેત્ર માટે અંતરિક્ષના નવા માર્ગો ખુલ્યા
The new COSMOS Planetarium in Mysuru brings the wonders of the universe closer to young minds. https://t.co/AhdAkpkSGF
— Narendra Modi (@narendramodi) November 13, 2026
પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે સરકારે અંતરિક્ષ ક્ષેત્રને ખાનગી કંપનીઓ અને સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ખુલ્લું મૂકવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેના કારણે ભારતીય યુવાનો અને ખાનગી સંસ્થાઓને રોકેટ લોન્ચિંગ, ઉપગ્રહોનું નિર્માણ અને અંતરિક્ષ સંબંધિત નવી ટેકનોલોજી વિકસાવવાની તક મળી છે.
તેમણે કહ્યું કે આ બદલાવથી ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ પોતાની ક્ષમતા દર્શાવી શકે છે અને નવીનતા માટે નવા માર્ગો ઊભા થયા છે. સરકારનો ઉદ્દેશ દેશમાં સંશોધન, નવી ટેકનોલોજી અને વૈજ્ઞાનિક સાહસોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
અંતરિક્ષ ટેકનોલોજી સામાન્ય લોકોના જીવનમાં ઉપયોગી
COSMOS Mysuru Planetarium: PM મોદીએ અંતરિક્ષ કાર્યક્રમને માત્ર વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિઓ પૂરતો મર્યાદિત ન રાખીને સામાન્ય લોકોના જીવનમાં તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે થઈ રહ્યો છે તે પણ સમજાવ્યું હતું. તેમણે માછીમારો માટે ISRO દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી સેટેલાઇટ કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ સિસ્ટમની મદદથી દરિયામાં માછીમારી કરતી બોટને વાવાઝોડા કે ખરાબ હવામાન અંગે સમયસર ચેતવણી આપી શકાય છે અને તેમની સુરક્ષિત વાપસી પર નજર રાખી શકાય છે.
ભારતીય રેલવે અને ISRO દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી રિયલ-ટાઇમ ટ્રેન ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ પણ અંતરિક્ષ ટેકનોલોજીના ઉપયોગનું ઉદાહરણ છે. આ સિસ્ટમથી ટ્રેનનું સ્થાન જાણી શકાય છે. ખેતી ક્ષેત્રમાં પણ ઉપગ્રહોના ડેટાનો ઉપયોગ પાકની ઉપજનો અંદાજ મેળવવા અને પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના હેઠળ વીમા દાવાઓની પ્રક્રિયામાં કરવામાં આવે છે.
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે ભારતના ઉપગ્રહો અંતરિક્ષમાં નવી ઊંચાઈઓ સર કરી રહ્યા છે અને સાથે જ પૃથ્વી પર સામાન્ય લોકોનું જીવન સરળ બનાવવા માટે પણ ઉપયોગી બની રહ્યા છે. તેમણે ભારતની અંતરિક્ષ નીતિને ‘માનવતા પ્રથમ’ના વિચાર સાથે જોડેલી ગણાવી હતી.
અટલ ટિંકરિંગ લેબ્સથી યુવાનોમાં નવીનતાને પ્રોત્સાહન
દેશમાં સંશોધન અને નવીનતાની સંસ્કૃતિ વિકસાવવા માટે સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કરતાં પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે દેશમાં 10 હજારથી વધુ અટલ ટિંકરિંગ લેબ્સ કાર્યરત છે. આ લેબ્સથી એક કરોડથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ લાભાન્વિત થયા છે.
આ લેબ્સમાં વિદ્યાર્થીઓને પોતાના વિચારો પર કામ કરવાની, પ્રયોગો કરવાની અને નવી વસ્તુઓ વિકસાવવાની તક મળે છે. તેમણે અનુસંધાન નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન અને ‘વન નેશન વન સબસ્ક્રિપ્શન’ જેવી પહેલોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ પહેલો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો અને યુનિવર્સિટીઓને વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને પ્રતિષ્ઠિત જર્નલ્સ સુધી પહોંચ સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
પ્રધાનમંત્રીએ ગયા વર્ષે શરૂ કરવામાં આવેલી એક લાખ કરોડ રૂપિયાની રિસર્ચ, ડેવલપમેન્ટ એન્ડ ઇનોવેશન યોજના અંગે પણ વાત કરી હતી. આ યોજના નવી ટેકનોલોજીને પ્રયોગશાળામાંથી બહાર લાવીને વાસ્તવિક જીવનમાં ઉપયોગી બનાવવામાં મદદરૂપ બની રહી છે.
વિદ્યાર્થીઓને પ્લેનેટોરિયમની મુલાકાત લેવા અપીલ
સંબોધનના અંતે પ્રધાનમંત્રીએ COSMOS પ્લેનેટોરિયમના (COSMOS Mysuru Planetarium) સંચાલકોને અપીલ કરી હતી કે તેઓ આસપાસના વિસ્તારોની શાળાઓ અને કોલેજોના વિદ્યાર્થીઓને નિયમિત રીતે અહીં આમંત્રિત કરે. તેમના મતે, પ્લેનેટોરિયમ અને વિજ્ઞાન કેન્દ્રો યુવાનોમાં જિજ્ઞાસા જગાડવા અને સંશોધન પ્રત્યે રસ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તેમણે આશા વ્યક્ત કરી કે આજે અહીં બ્રહ્માંડ વિશે જાણવા આવતા કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ ભવિષ્યમાં વૈજ્ઞાનિક બનશે અને નવી શોધો કરીને ફરી આ જ સ્થળે પોતાની સિદ્ધિઓની વાત કરશે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે જો COSMOS પ્લેનેટોરિયમમાંથી નવી પેઢીના સંશોધકો અને વૈજ્ઞાનિકો તૈયાર થાય, તો તે આ સંસ્થાની સૌથી મોટી સફળતા ગણાશે.
ભારતના પ્રથમ LED ડોમ પ્લેનેટોરિયમ તરીકે COSMOS-મૈસુરુનું ઉદ્ઘાટન શિક્ષણ, વિજ્ઞાન અને અંતરિક્ષ સંશોધન પ્રત્યે યુવાનોનો રસ વધારવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. હવે આ કેન્દ્ર વિદ્યાર્થીઓને બ્રહ્માંડને સમજવાની સાથે ભવિષ્યમાં વિજ્ઞાન અને અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે કારકિર્દી બનાવવા માટે પણ પ્રેરણા આપી શકે છે.