PLI Scheme: PLI યોજનાઓથી રૂ. 22.66 લાખ કરોડનું ઉત્પાદન, 8.49 લાખ લોકોને રોજગાર
PLI Scheme: નીતિ આયોગ અને IIM અમદાવાદના મૂલ્યાંકન અહેવાલમાં 14 ક્ષેત્રોની કામગીરીનો અભ્યાસ; 70 ટકા લક્ષિત ક્ષેત્રો યોગ્ય દિશામાં, પરંતુ પ્રોત્સાહન રકમની ફાળવણી હજુ મર્યાદિત.
નવી દિલ્હી, 12 નવેમ્બર। PLI Scheme: દેશમાં ઉત્પાદન ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવેલી પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાઓના પરિણામો અંગે નીતિ આયોગે નવો મૂલ્યાંકન અહેવાલ રજૂ કર્યો છે. IIM અમદાવાદના સહયોગથી તૈયાર કરાયેલા આ અહેવાલ મુજબ, માર્ચ 2026 સુધીમાં 14 PLI યોજનાઓ દ્વારા કુલ રૂ. 2.40 લાખ કરોડનું રોકાણ આકર્ષાયું છે. આ યોજનાઓ હેઠળ રૂ. 22.66 લાખ કરોડનું ઉત્પાદન થયું છે અને 8.49 લાખથી વધુ લોકોને રોજગારી મળી છે.
અહેવાલ અનુસાર, PLI યોજનાઓના લક્ષિત ક્ષેત્રોમાંથી આશરે 70 ટકા ક્ષેત્રો યોગ્ય દિશામાં આગળ વધી રહ્યાં છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ટેલિકોમ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ ક્ષેત્રોમાં ખાસ પ્રગતિ નોંધાઈ છે.
14 ક્ષેત્રોમાં રૂ. 1.91 લાખ કરોડનું પ્રોત્સાહન માળખું
કેન્દ્ર સરકારે દેશના સ્થાનિક ઉત્પાદનને મજબૂત બનાવવા, રોકાણ વધારવા, નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા અને રોજગારીની તકો ઊભી કરવાના હેતુથી 14 ક્ષેત્રોમાં PLI યોજનાઓ શરૂ કરી હતી. આ યોજનાઓ માટે કુલ રૂ. 1,91,049 કરોડનું નાણાકીય પ્રોત્સાહન નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.
આ પણ વાંચો:- O Mysaa Re: રશ્મિકા મંદાનાએ ‘O Mysaa Re’ને ગણાવ્યું યુદ્ધનું આહ્વાન
માર્ચ 2026 સુધીમાં આમાંથી રૂ. 35,354 કરોડની પ્રોત્સાહન રકમ ચૂકવવામાં આવી હતી, જે કુલ ફાળવણીના આશરે 18.51 ટકા જેટલી છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે પ્રોત્સાહનની ચુકવણી કંપનીઓ દ્વારા નિર્ધારિત રોકાણ અને ઉત્પાદનનાં માપદંડો પૂર્ણ કરવા સાથે જોડાયેલી છે.
કયા ક્ષેત્રોમાં વધુ પ્રગતિ?
PLI Scheme: અહેવાલમાં મોબાઇલ ઉત્પાદન સહિત મોટા પાયે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ, ટેલિકોમ, વ્હાઇટ ગુડ્સ, ઓટોમોબાઇલ અને ડ્રોન ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવવામાં આવી છે.
ખાસ કરીને ડ્રોન ક્ષેત્રમાં ફાળવાયેલા ભંડોળમાંથી 77.5 ટકા જેટલી પ્રોત્સાહન રકમ ચૂકવાઈ હોવાનું મૂલ્યાંકનમાં જણાવાયું છે. હાઇ-એફિશિયન્સી સોલાર PV મોડ્યુલ્સના ઉત્પાદનમાં પણ સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાનો વિસ્તાર થયો છે.
બીજી તરફ, ACC બેટરી, સ્પેશિયાલિટી સ્ટીલ અને ટેક્નિકલ ટેક્સટાઇલ જેવા ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન ક્ષમતા અને ઔદ્યોગિક માળખું વિકસાવવાની પ્રક્રિયા હજુ આગળ વધી રહી છે.
રોજગારી અને સ્થાનિક ઉત્પાદન સામે પડકારો
PLI યોજનાઓથી (PLI Scheme) રોકાણ અને ઉત્પાદન વધ્યું હોવા છતાં તમામ ક્ષેત્રોમાં સમાન પરિણામો મળ્યાં નથી. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે રોજગારી, નિકાસ અને સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધનના ક્ષેત્રોમાં હજુ વધુ સુધારાની જરૂર છે.
ખાસ કરીને ઊંચી કિંમતના ઘટકો માટે આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી, સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇન મજબૂત બનાવવી અને MSME એટલે કે નાના તથા મધ્યમ ઉદ્યોગોની ભાગીદારી વધારવી જરૂરી છે.
અહેવાલમાં એ પણ સૂચવાયું છે કે ભવિષ્યની પ્રોત્સાહન યોજનાઓમાં માત્ર ઉત્પાદન વધારવા પર નહીં, પરંતુ સ્થાનિક બજારમાં ભારતીય ઉત્પાદનોની માંગ વધે તેવા પગલાં પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર માટે આગળનો માર્ગ
નીતિ આયોગના મૂલ્યાંકન મુજબ PLI યોજનાઓએ રોકાણ અને ઉત્પાદન વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તેની સફળતા માટે ટેક્નોલોજી, સ્થાનિક ઘટકોનું ઉત્પાદન, કુશળ માનવબળ અને નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા મજબૂત કરવી પડશે.
નિષ્કર્ષ: PLI યોજનાઓના (PLI Scheme) આંકડા ભારતના ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં થયેલી પ્રગતિ દર્શાવે છે, પરંતુ માત્ર રોકાણ અને ઉત્પાદનના આંકડાથી સંપૂર્ણ સફળતાનું મૂલ્યાંકન થઈ શકે નહીં. રોજગારીમાં વધારો, સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધન અને આયાત પરની નિર્ભરતામાં ઘટાડો પણ એટલાં જ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. વિકસિત ભારત 2047ના લક્ષ્ય માટે હવે ઉત્પાદનની સાથે ગુણવત્તા અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાનો પડકાર રહેશે.