Dev Uthani Ekadashi 2026: દેવઉઠી એકાદશી 20 કે 21 નવેમ્બરે? જાણો સાચી તારીખ
Dev Uthani Ekadashi 2026: સ્માર્ત પરંપરા મુજબ 20 નવેમ્બરે અને વૈષ્ણવ પરંપરા મુજબ 21 નવેમ્બરે વ્રત; ભગવાન વિષ્ણુના યોગનિદ્રામાંથી જાગરણ સાથે ચાતુર્માસનો થશે અંત
અમદાવાદ | 16 નવેમ્બર 2026 | ધાર્મિક ડેસ્ક: Dev Uthani Ekadashi 2026: કારતક માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશી એટલે દેવઉઠી એકાદશી, જેને દેવોત્થાન એકાદશી અને પ્રબોધિની એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મમાં આ તિથિનું વિશેષ ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. માન્યતા અનુસાર આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ચાર મહિનાની યોગનિદ્રામાંથી જાગૃત થાય છે અને તેની સાથે ચાતુર્માસની પૂર્ણાહુતિ થાય છે. આ દિવસથી લગ્ન સહિતનાં શુભ અને માંગલિક કાર્યોની શરૂઆત થતી હોવાની ધાર્મિક પરંપરા છે.
વર્ષ 2026માં દેવઉઠી એકાદશીની તારીખને લઈને લોકોમાં મૂંઝવણ જોવા મળી રહી છે. કેટલાક પંચાંગોમાં 20 નવેમ્બર તો વૈષ્ણવ પરંપરાના પંચાંગોમાં 21 નવેમ્બરે એકાદશી વ્રત દર્શાવવામાં આવ્યું છે. હકીકતમાં એકાદશી તિથિ 20 નવેમ્બરે સવારે શરૂ થઈને 21 નવેમ્બરની સવારે પૂર્ણ થાય છે. વ્રતની તારીખ નક્કી કરવામાં સ્માર્ત અને વૈષ્ણવ પરંપરાના નિયમોમાં તફાવત હોવાથી બંને તારીખો સામે આવી રહી છે.
દેવઉઠી એકાદશી 2026ની સાચી તારીખ કઈ?
અમદાવાદના પંચાંગ (Dev Uthani Ekadashi 2026) મુજબ કારતક સુદ એકાદશી તિથિ 20 નવેમ્બર 2026ના રોજ સવારે આશરે 7:16 વાગ્યે શરૂ થશે અને 21 નવેમ્બરના રોજ સવારે આશરે 6:32 વાગ્યે પૂર્ણ થશે.
આ તિથિના આધારે સામાન્ય સ્માર્ત પરંપરામાં દેવઉઠી એકાદશીનું વ્રત 20 નવેમ્બરે રાખવામાં આવશે, જ્યારે વૈષ્ણવ અને ઇસ્કોન પરંપરામાં 21 નવેમ્બરે વ્રત રાખવામાં આવશે. તેથી ભક્તોએ પોતાની પરંપરા, સંપ્રદાય અને સ્થાનિક પંચાંગ મુજબ વ્રતની તારીખ નક્કી કરવી જોઈએ.
મહત્વની તારીખો:
- 20 નવેમ્બર, શુક્રવાર: સ્માર્ત પરંપરા મુજબ દેવઉઠી એકાદશીનું વ્રત.
- 21 નવેમ્બર, શનિવાર: વૈષ્ણવ પરંપરા મુજબ દેવઉઠી એકાદશીનું વ્રત.
- 21 નવેમ્બર: સ્માર્ત વ્રતનું પારણું અને અનેક પરંપરાઓમાં તુલસી વિવાહ.
- 22 નવેમ્બર: વૈષ્ણવ પરંપરા મુજબ વ્રતનું પારણું.
પૂજાનો શુભ સમય અને ભગવાન વિષ્ણુના જાગરણની વિધિ
દેવઉઠી એકાદશીના (Dev Uthani Ekadashi 2026) દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ ભગવાન વિષ્ણુને યોગનિદ્રામાંથી જગાડવા માટે સાંજે દીપ પ્રગટાવીને શંખ, ઘંટ અને મંત્રોચ્ચાર સાથે પૂજા કરવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો : – Hatkeshwar Mahadev: વડનગરમાં વિશ્વશાંતિ મહાયજ્ઞમાં CM ભૂપેન્દ્ર પટેલે દર્શન કર્યા
અમદાવાદના સમય મુજબ 20 નવેમ્બરે પ્રદોષ કાળ સાંજે આશરે 5:54થી 7:24 વાગ્યા સુધી રહેશે. ભગવાન વિષ્ણુના જાગરણ અને સાંજની પૂજા માટે આ સમયને ધ્યાનમાં રાખી શકાય છે. અલગ પંચાંગોમાં પૂજાના શુભ સમયની ગણતરીમાં થોડો તફાવત હોઈ શકે છે.
પૂજા માટે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરવું અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરવા. ત્યારબાદ ઘરના પૂજાસ્થળમાં ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની સ્થાપિત મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સામે દીવો પ્રગટાવવો. ભગવાનને ફૂલ, ફળ, તુલસીપત્ર, ધૂપ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું. ત્યારબાદ વિષ્ણુ મંત્ર, વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ અથવા એકાદશી વ્રતકથાનું શ્રવણ અને પઠન કરવું.
સાંજના સમયે ભગવાન વિષ્ણુના જાગરણની પરંપરા મુજબ શંખ અને ઘંટ વગાડી આરતી કરવામાં આવે છે. ભક્તો ભગવાનને પ્રાર્થના કરીને પરિવાર અને સમાજની સુખ-શાંતિ તથા સમૃદ્ધિની કામના કરે છે.
એકાદશી વ્રત કેવી રીતે રાખવું?
દેવઉઠી એકાદશી પર ભક્તો પોતાની શ્રદ્ધા અને સામર્થ્ય અનુસાર ઉપવાસ રાખે છે. કેટલાક ભક્તો નિર્જળ વ્રત કરે છે, જ્યારે અન્ય લોકો ફળાહાર અથવા ફરાળી ભોજન લઈને ઉપવાસ કરે છે.
વ્રત દરમિયાન સામાન્ય રીતે અનાજ, કઠોળ અને સામાન્ય મસાલાવાળા ભોજનનો ત્યાગ કરવામાં આવે છે. ફળ, દૂધ, સૂકો મેવો અને ફરાળી વાનગીઓનું સેવન કરવામાં આવે છે. ઉપવાસ કરતાં પહેલાં પોતાની તબિયત અને શારીરિક ક્ષમતાનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. બીમાર વ્યક્તિઓ, વૃદ્ધો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અથવા નિયમિત દવાઓ લેતા લોકોએ ઉપવાસ અંગે પોતાની અનુકૂળતા અને તબીબી સલાહને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
એકાદશીના દિવસે દાન, જપ, ધ્યાન અને જરૂરિયાતમંદોની મદદને પણ ધાર્મિક રીતે શુભ માનવામાં આવે છે. વ્રતનો મુખ્ય હેતુ માત્ર ભોજનનો ત્યાગ નહીં, પરંતુ મનની શુદ્ધિ, સંયમ અને ભક્તિભાવ કેળવવાનો છે.
પારણાનો સમય ક્યારે છે?
એકાદશી વ્રત પૂર્ણ થયા બાદ દ્વાદશીના દિવસે પારણું કરવામાં આવે છે. પારણું એટલે ઉપવાસ પૂર્ણ કરીને નિયમ અનુસાર ભોજન કે પાણી ગ્રહણ કરવું. પારણાનો સમય સ્થાનિક પંચાંગ અને વ્રતની પરંપરા મુજબ નક્કી થાય છે.
અમદાવાદ માટે ઉપલબ્ધ પંચાંગ મુજબ સ્માર્ત પરંપરાના વ્રતનું પારણું 21 નવેમ્બર, શનિવારે બપોરે આશરે 1:31થી 3:43 વાગ્યા વચ્ચે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. વૈષ્ણવ પરંપરા મુજબ 21 નવેમ્બરે વ્રત રાખનાર ભક્તો માટે પારણું 22 નવેમ્બરે દ્વાદશીના નિયમ અનુસાર કરવામાં આવશે.
પારણું કરતાં પહેલાં દ્વાદશી તિથિ, હરિવાસર અને સ્થાનિક પંચાંગમાં દર્શાવેલા સમયનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. અલગ શહેરો અને પંચાંગોમાં સમયનો તફાવત હોઈ શકે છે. તેથી વ્રત રાખનારા ભક્તોએ પોતાના વિસ્તારના પંચાંગ અથવા મંદિરના પૂજારી પાસેથી ચોક્કસ સમયની પુષ્ટિ કરવી જોઈએ.
તુલસી વિવાહનું વિશેષ મહત્વ
દેવઉઠી એકાદશી સાથે તુલસી વિવાહની પરંપરા પણ જોડાયેલી છે. આ દિવસે અથવા કારતક સુદ દ્વાદશીના દિવસે અનેક પરિવારોમાં તુલસી માતા અને ભગવાન શાલિગ્રામના વિવાહનું આયોજન કરવામાં આવે છે. ગુજરાત સહિત દેશના અનેક વિસ્તારોમાં તુલસી વિવાહને વિશેષ શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે ઉજવવામાં આવે છે.
તુલસીના છોડને શણગારવામાં આવે છે. તેની આસપાસ રંગોળી કરવામાં આવે છે અને દીવાઓ પ્રગટાવવામાં આવે છે. ભગવાન શાલિગ્રામ અથવા શ્રીવિષ્ણુની પ્રતિમાને વરરાજા તરીકે સ્થાપિત કરીને પરંપરાગત લગ્નવિધિ કરવામાં આવે છે. મંત્રોચ્ચાર, આરતી, પ્રસાદ અને ભજન-કીર્તન સાથે આ ધાર્મિક વિધિ પૂર્ણ થાય છે.
તુલસી વિવાહને હિંદુ પરંપરામાં લગ્નની મોસમની શરૂઆત સાથે પણ જોડવામાં આવે છે. ચાતુર્માસ દરમિયાન સ્થગિત રાખવામાં આવતાં અનેક માંગલિક કાર્યો આ સમય પછી ફરી શરૂ થવાની માન્યતા છે.
દેવઉઠી એકાદશીનું ધાર્મિક મહત્વ
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર અષાઢ સુદ એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાં જાય છે, જેને દેવશયની એકાદશી કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ચાર મહિના સુધી ચાતુર્માસ ચાલે છે. કારતક સુદ એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાંથી જાગૃત થાય છે, તેથી આ દિવસને દેવઉઠી એકાદશી કહેવામાં આવે છે.
આ સમયગાળો ભક્તિ, જપ, તપ, દાન અને આધ્યાત્મિક સાધના માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. દેવઉઠી એકાદશી પછી લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ અને અન્ય શુભ કાર્યો શરૂ કરવાની પરંપરા છે. જોકે, આવા કાર્યો માટે વ્યક્તિગત કુંડળી અને સ્થાનિક પંચાંગ અનુસાર શુભ મુહૂર્ત જોવાની પ્રથા પણ છે.
દેવઉઠી એકાદશીનો સંદેશ સંયમ, ભક્તિ, સદાચાર અને પરોપકાર સાથે જોડાયેલો છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના કરીને ભક્તો જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિની પ્રાર્થના કરે છે.
નોંધ: 2026માં દેવઉઠી એકાદશી માટે 20 અને 21 નવેમ્બરની તારીખો અલગ-અલગ પરંપરાના કારણે દર્શાવવામાં આવી છે. વ્રત, પૂજા અને પારણાનો ચોક્કસ સમય નક્કી કરતાં પહેલાં પોતાના વિસ્તારના પંચાંગની તપાસ કરવી જરૂરી છે.
